New England Journal of Medicine’da yayımlanan yeni faz 3 araştırma, obeziteye bağlı obstrüktif uyku apnesinin ilaçla tedavisinde önemli bir gelişmeye işaret ediyor.
Uyku apnesi, çoğu zaman yalnızca horlama veya gece uykusunun bozulmasıyla ilişkilendirilen bir hastalık. Oysa obstrüktif uyku apnesi (OSA), hipertansiyon, atriyal fibrilasyon, kalp yetersizliği ve diğer kardiyovasküler hastalıklarla yakından ilişkili, önemli bir halk sağlığı sorunudur.
Özellikle obezite, obstrüktif uyku apnesinin gelişmesinde ve ağırlaşmasında önemli rol oynar. Boyun ve üst solunum yolu çevresindeki yağ birikimi, solunum yollarının uyku sırasında kapanmaya eğilimli hâle gelmesine neden olabilir. Ayrıca abdominal yağlanma ve solunum mekaniklerindeki değişiklikler de bu tabloya katkıda bulunabilir.
Bu nedenle son yıllarda bilim dünyasında giderek önem kazanan bir soru var:
Obeziteyi etkili şekilde tedavi ederek uyku apnesini de önemli ölçüde iyileştirebilir miyiz?
Artık bu sorunun yanıtını güçlü randomize klinik çalışmalarla değerlendirebiliyoruz.
İlk büyük gelişme: Tirzepatid ve FDA onayı
2024 yılında The New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan SURMOUNT-OSA araştırması, obezite tedavisinde kullanılan tirzepatidin uyku apnesi üzerindeki etkilerini inceledi.
Tirzepatid, GLP-1 ve GIP reseptörlerini birlikte etkileyen, haftada bir uygulanan bir ilaçtır.
Araştırma, obezitesi ve orta-ağır obstrüktif uyku apnesi bulunan, tip 2 diyabeti olmayan toplam 469 erişkini kapsayan iki ayrı randomize kontrollü çalışmadan oluşuyordu.
Birinci çalışmada pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisi kullanmayan, ikinci çalışmada ise PAP tedavisi kullanan hastalar değerlendirildi.
52 haftalık takip sonunda:
- PAP kullanmayan hastalarda tirzepatid, saatteki apne ve hipopne sayısını ortalama 25,3 azaltırken plasebo grubunda azalma 5,3 oldu.
- PAP kullanan hastalarda tirzepatid grubundaki azalma 29,3 olay/saat, plasebo grubundaki azalma ise 5,5 olay/saat olarak gerçekleşti.
Araştırmada kilo kaybının yanı sıra uyku apnesiyle ilişkili hipoksik yükte, sistolik kan basıncında ve yüksek duyarlıklı CRP düzeylerinde de anlamlı iyileşmeler saptandı.
Bu sonuçlar önemli bir düzenleyici gelişmenin önünü açtı.
Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 20 Aralık 2024’te tirzepatidi, obezitesi bulunan erişkinlerde orta-ağır obstrüktif uyku apnesinin tedavisi için onayladı.
Bu onay, düşük kalorili beslenme ve fiziksel aktiviteyle birlikte kullanım için verildi. ABD’deki bu ruhsatlandırma kararının diğer ülkelerdeki endikasyon ve geri ödeme koşullarıyla aynı olmadığını belirtmek gerekir.
Şimdi sahnede retatrutid var!
21 Ekim 2026’da New England Journal of Medicine internet sitesinde yayımlanan yeni araştırmada, retatrutidin obstrüktif uyku apnesi üzerindeki etkileri değerlendirildi.
Retatrutid, tirzepatidden farklı olarak üç hormon reseptörünü birlikte etkiliyor:
- GLP-1 reseptörü
- GIP reseptörü
- Glukagon reseptörü
Bu nedenle üçlü reseptör agonisti olarak tanımlanıyor.
Retatrutidin obezite tedavisindeki güçlü kilo kaybı sonuçları daha önceki araştırmalarda da dikkat çekmişti. Ancak yeni çalışma, özellikle uyku apnesi üzerindeki klinik etkilerine odaklanıyor.
Yeni araştırma nasıl yapıldı?
TRIUMPH-1-OSA ve TRIUMPH-2-OSA adlı iki ayrı faz 3, randomize, çift kör, plasebo kontrollü araştırmada toplam 691 hasta incelendi.
Katılımcıların vücut kitle indeksi en az 27 kg/m² idi ve tamamında orta-ağır obstrüktif uyku apnesi bulunuyordu.
- TRIUMPH-1-OSA: Tip 2 diyabeti olmayan 243 hasta.
- TRIUMPH-2-OSA: Tip 2 diyabeti bulunan 448 hasta.
Hastalara haftada bir 4, 9 veya 12 mg retatrutid ya da plasebo uygulandı.
Tedavi süresi 80 haftaydı.
Araştırmanın temel değerlendirme ölçütü apne-hipopne indeksindeki (AHI) değişimdi.
AHI, uyku sırasında bir saat içerisinde meydana gelen apne ve hipopne olaylarının ortalama sayısını gösterir.
Başlangıçta ortalama AHI, diyabeti olmayan grupta 58,6; diyabetli grupta ise 55,9 olay/saat düzeyindeydi.
Bu değerler, araştırmadaki hastaların başlangıçta oldukça ağır bir uyku apnesi tablosuna sahip olduğunu gösteriyor.
Retatrutid uyku apnesini ne kadar iyileştirdi?
Diyabeti olmayan hastalarda, 80 haftanın sonunda:
Tedavi AHI’deki ortalama azalma
Retatrutid 4 mg 22,9 olay/saat
Retatrutid 9 mg 34,3 olay/saat
Retatrutid 12 mg 31,7 olay/saat
Plasebo 9,9 olay/saat
Özellikle 9 mg retatrutid grubunda plaseboya kıyasla saatte 24,4 daha fazla solunum olayı azalması elde edildi.
Diyabetli hastalarda ise 12 mg retatrutid ile AHI saatte ortalama 25,4 azalırken, plasebo grubunda bu azalma 10,3 oldu.
Dolayısıyla retatrutid, hem diyabeti olan hem de olmayan hastalarda uyku apnesinin şiddetini plaseboya kıyasla anlamlı ölçüde azaltmış görünüyor.
Peki hastalar ne kadar kilo verdi?
Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu, retatrutid tedavisiyle elde edilen kilo kaybıydı.
80 haftada:
- Diyabeti olmayan hastalarda retatrutid gruplarında ortalama kilo kaybı %12,5 ile %22,2 arasında değişti.
- Diyabetli hastalarda kilo kaybı %12,1 ile %18,5 arasında gerçekleşti.
- Plasebo gruplarında ise sırasıyla %4,8 ve %5,6 kilo kaybı görüldü.
Bu bulgular, kilo kaybı ile uyku apnesinin iyileşmesi arasındaki ilişkiyi güçlü biçimde destekliyor.
Ancak burada bilimsel açıdan önemli bir ayrıntı var.
Uyku apnesindeki düzelmenin tamamını doğrudan ilaca bağlayamayız.
Retatrutidin solunum kontrolü, metabolik mekanizmalar veya başka fizyolojik yollar üzerinden kilo kaybından bağımsız etkileri bulunup bulunmadığı henüz kesin olarak belirlenmiş değil.
Mevcut araştırma, bu mekanizmaların katkılarını birbirinden ayırmak için tasarlanmadı.
Retatrutid, tirzepatidden daha mı etkili?
Bu soruyu yanıtlamak için henüz erken.
Retatrutid ile ilgili yeni çalışmada oldukça etkileyici sonuçlar bulunmasına rağmen, iki ilaç doğrudan karşılaştırılmadı.
Üstelik tirzepatid ve retatrutid araştırmalarının hasta özellikleri, takip süreleri ve istatistiksel analiz yaklaşımları farklı.
Dolayısıyla bir araştırmadaki sayısal değişiklikleri diğer araştırmayla karşılaştırıp retatrutidin daha üstün olduğu sonucuna ulaşmak bilimsel olarak doğru olmaz.
Retatrutidin obezite tedavisindeki güçlü kilo kaybı etkisi umut verici olsa da uyku apnesinde hangi ilacın daha etkili olduğunu belirlemek için doğrudan karşılaştırmalı klinik çalışmalara ihtiyaç var.
Retatrutid şu anda kullanılabilir mi?
Hayır.
23 Ekim 2026 itibarıyla retatrutid henüz FDA onayı almış değil ve rutin klinik kullanım için piyasaya sunulmuş onaylı bir ilaç değil.
İlaç halen araştırma aşamasında.
Bunun yanında güvenlilik verilerinin de dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Retatrutid çalışmalarında en sık bildirilen yan etkiler bulantı, kusma, ishal ve diğer gastrointestinal yakınmalardı.
Bu nedenle retatrutidin internet üzerinden veya denetimsiz kaynaklardan temin edilerek kullanılması uygun değildir.
Uyku apnesi tedavisinde CPAP dönemi bitiyor mu?
Kesinlikle böyle bir sonuca ulaşamayız.
CPAP, özellikle orta-ağır obstrüktif uyku apnesi bulunan birçok hastada temel tedavi seçeneklerinden biri olmaya devam ediyor.
Yeni nesil obezite ilaçlarının ortaya çıkması, CPAP tedavisinin gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.
Ancak obeziteye bağlı uyku apnesinde önemli bir tedavi yaklaşımı değişikliği yaşanıyor.
Artık yalnızca üst solunum yolunu uyku boyunca açık tutmaya odaklanmıyoruz. Aynı zamanda hastalığın gelişmesine katkıda bulunan obeziteyi de etkili bir şekilde tedavi etmeye çalışıyoruz.
Kilo kaybıyla birlikte bazı hastalarda uyku apnesinin şiddeti önemli ölçüde azalabilir. Ancak tedavinin değiştirilmesi veya CPAP’ın bırakılması, hastanın semptomları ve gerektiğinde kontrol uyku testiyle yapılacak değerlendirmeye dayanmalıdır.
Kardiyovasküler açıdan bu araştırmalar neden önemli?
Obstrüktif uyku apnesinde tekrarlayan hipoksi, sempatik aktivasyon, kan basıncı değişiklikleri ve diğer fizyopatolojik mekanizmalar kardiyovasküler sistem üzerinde önemli etkiler oluşturabilir.
Uyku apnesi; hipertansiyon, atriyal fibrilasyon, koroner arter hastalığı ve kalp yetersizliğiyle ilişkili bulunmuştur.
Bu nedenle AHI ve hipoksik yük gibi parametrelerde iyileşme sağlanması klinik açıdan önemlidir.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmamız gerekiyor.
Apne-hipopne indeksinin azalması, kalp krizi, inme veya kardiyovasküler ölüm riskinin de azaldığını doğrudan kanıtlamaz.
Tirzepatid ve retatrutid ile elde edilen bu sonuçlar umut verici olsa da özellikle uyku apnesi hastalarında uzun dönem kardiyovasküler sonlanımlara yönelik ilave araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Sonuç: Obezite tedavisinde yeni bir anlayış
Obezite, yalnızca vücut ağırlığının artmasından ibaret değildir.
Tip 2 diyabet, hipertansiyon, karaciğer yağlanması, eklem hastalıkları ve obstrüktif uyku apnesi gibi pek çok klinik tabloyla bağlantılı, kronik ve karmaşık bir hastalıktır.
Tirzepatid ile başlayan ve retatrutidin yeni verileriyle güçlenen bu gelişmeler, obezite tedavisinde önemli bir dönüşüme işaret ediyor.
Artık yalnızca hastaların kaç kilogram verdiğine değil, bu kilo kaybıyla ilişkili olarak hangi hastalıkların ne ölçüde iyileştiğine de bakıyoruz.
Tirzepatid, obeziteye bağlı orta-ağır uyku apnesinin ilaçla tedavisi açısından FDA onayıyla önemli bir eşiği geçti.
Retatrutid ise henüz onaylanmamış olmasına rağmen yeni faz 3 araştırmasında son derece umut verici sonuçlar ortaya koydu.
Gelecekte daha etkili ve daha güvenli tedaviler geliştirebilirsek, obeziteyle ilişkili uyku apnesi ve diğer komplikasyonların yönetiminde önemli kazanımlar sağlayabiliriz.
Asıl hedefimiz yalnızca hastalarımızı zayıflatmak değil, obezitenin neden olduğu hastalık yükünü azaltmak ve yaşam kalitesini iyileştirmek olmalı.
⸻
Bilimsel kaynaklar
- Grunstein RR, Somers VK, Azarbarzin A, ve ark. Retatrutide Once Weekly for Treatment of Obstructive Sleep Apnea. New England Journal of Medicine. 2026.
DOI: 10.1056/NEJMoa2611477 - Malhotra A, Grunstein RR, Fietze I, ve ark. Tirzepatide for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Obesity. New England Journal of Medicine. 2024;391:1193–1205.
DOI: 10.1056/NEJMoa2404881 - Jastreboff AM, Kaplan LM, Davies MJ, ve ark. Retatrutide, a Triple Hormone Receptor Agonist, for Treatment of Obesity. New England Journal of Medicine. 2026.
DOI: 10.1056/NEJMoa2604169 - U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves First Medication for Obstructive Sleep Apnea. 20 Aralık 2024.
Resmî FDA açıklaması
Not: TRIUMPH-1-OSA araştırmasındaki 243 hasta, Eylül 2026’da yayımlanan TRIUMPH-1 obezite araştırmasının uyku apnesi alt grubudur; tamamen bağımsız ikinci bir hasta topluluğu olarak değerlendirilmemelidir.
Bilgilendirme: Bu yazı bilimsel araştırmalar hakkında genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Herhangi bir ilaç için kişiye özel tedavi önerisi niteliği taşımaz